Diwrnod Rhyngwladol y Menywod: “Educate, Agitate, Organise” – Elizabeth Andrews


Yn y rhagair i A Woman’s Work is Never Done, mae Glenys Kinnock yn adlewyrchu ar ddiffyg y gydnabyddiaeth a rhoddwyd i’r awdures, Elizabeth Andrews. Mae ei hunangofiant, a argraffwyd gan Honno, dal y brif ffynhonnell ar gyfer bywyd ac geiriau Elizabeth. Golygwyd y llyfr gan Ursula Masson, sy’n cynnwys cyflwyniad sy’n darparu gwybodaeth gyd-destunol, nifer o erthyglau papur newydd a hefyd rhan ar y dyddiau a digwyddiadau pwysig ym mywyd Elizabeth.

Ganwyd i deulu glo yn agos i Aberdare yn 1885, fe wnaeth Elizabeth briodi Thomas Andrews yn 1910. Fe wnaeth ei diddordeb mewn gwleidyddiaeth tyfu ar ôl symud i’r Rhondda, lle ddaeth hi’r fenyw gyntaf i ethol i’r Pwyllgor Gweithredol Parti Llafur Bwrdeistref y Rhondda yn 1916. Yn 1919, fel aelod o’r Cyngor Ymgynghorol Cymraeg am Y Weinyddiaeth Iechyd, wnaeth Elizabeth ddarparu tystiolaeth i’r Pwyllgor Sankey am faddonau pen pwll a hylendid.

Roedd Elizabeth yn sosialaidd yn ymroddedig ac fe wnaeth hi gefnogi llawer o achosion yn ystod ei bywyd, ond efallai bod ei hymgyrchu ar gyfer menywod yn y dosbarth gweithio sy’n haeddu fwy o sylw. Yn ystod oes pan roedd anghenion menywod wastad yn cael ei bychanu gan dynion, hyd yn oed yn symudiadau llafur cynnar, roedd Elizabeth yn aml yn brwydro i wella safonau mamolaeth, gofal plant a phleidleisio i fenywod.

Trwy’r dauddegau a’r tridegau, cyfrannodd Elizabeth i’r ‘The Women’s Page’ yn y Colliery Workers Magazine. Ysgrifennodd hi am streiciau a phrinder bwyd, rhagrith gwleidyddol ac esboniodd hi i deuluoedd cyffredin sut bydd newidiadau gwleidyddol yn effeithio arnynt. Er gwaethaf yr enw, ‘The Women’s Page’, roedd ysgrifennu Elizabeth yn delio a phroblemau cenedlaethol a rhyngwladol. Efallai mai dyna oedd ei ffordd o wrthod cael eu bocsio; mae’r erthyglau yn cynnwys ac yn ymestyn y materion a oedd pobl yn gweld yn berthnasol i fenywod yn y dosbarth gweithio.

Er enghraifft, yn rhifyn CWM o Hydref 1926, wnaeth Elizabeth dynnu sylw at y ‘lockout’. Mae un adran wedi’i enwi ‘To The Woman Folk” ac yn dweud bod  ‘it is they who have to bear the biggest brunt of the fight, with its poverty and worries, but they are facing it with that spirit of determination which makes for the true spirit of heroism”. Roedd cydnabyddiaeth o’r effaith o’r streic ar fenywod a’r gofod domestig yn anarferol. Wnaeth hi ganolbwyntio ar y gwaith roedd menywod yn gwneud i reoli a chadw ei chartrefi, yn gwrthod y syniad bod problemau domestig ar wahân i’r byd diwydiant. Mae Elizabeth yn gorffen yr adran ar nodyn sy’n dathlu: “The children of to-day, who will be the men and women of to-morrow, will have cause to be justly proud of their mothers who helped so nobly in this fight”.

Mae gan Lyfrgell y Glowyr copïau o olygiad Masson o A Woman’s Work is Never Done, a  hefyd cyfrolau rhwymedig o’r Colliery Workers Magazine sy’n cynnwys geiriau Elizabeth. Mae hi’n dangos  cyfraniad menywod o’r dosbarth gweithio tuag at y newidiadau rydym nawr yn cymryd yn ganiataol. Mae hi hefyd yn atgoffa ni’r pwysigrwydd o ganolbwyntio ar fenywod yn hanes y  dosbarth gweithio ac nid dynion yn unig. Mae rhagair Glenys Kinnock yn gryno fedr Elizabeth i greu newid yn ei oes ond hefyd edrych i’r dyfodol:

In all things she was a woman of her times, and a  woman ahead of her times.


DOVE Workshop + Banwen Library

Banwen Library, located in the DOVE Workshop, belongs to Swansea University and is proud to be a community library that supports learning and offers resources for all. While it is a valuable service for many users, its location away from the other University campuses means that it is occasionally overlooked by those that could benefit from its services. This blog provides more information about Banwen Library , as well as our history with the DOVE Workshop, in which it is based.


The DOVE Workshop was the result of a concerted effort by a cross-section of women in the South Wales coalfields to ensure that the end of the 1984-85 strike did not mean and end to the mining communities themselves. The author of Up the Dove! Mair Francis – herself a key figure in its inception – describes the key aims and purpose of the DOVE workshop in her book:

“It was necessary to equip the women with the appropriate skills for the work force, to become multi-skilled and to widen the cultural, economic and social horizons by developing a holistic approach to education and training. This would include the implementation of equal opportunities measures, including crucially improved child care provision, family friendly work practices, home-based working opportunities, career breaks and opportunities for women to take up (or return to) education and training courses”.

With such aims in mind, the DOVE (Dulais Opportunities for Voluntary Enterprise) was born and, by establishing links across educational, civic and social networks, became a success. In September 1987, Glenys Kinnock opened the official DOVE premises in Banwen. A few years later, the Community University of the Valleys (CUV) project was launched, which aimed to deliver part-time degree programmes entirely within valleys communities. The CUV at Banwen was run by Swansea University’s Department of Adult & Continuing Education (DACE) and – as the South Wales Miners’ Library was the designated DACE Library – it was decided to send members of staff from SWML to Banwen to provide a Library service.

The DOVE Workshop has continued to grow over the years, introducing new and relevant courses as times have changed, and the Library has changed with it. The individual study spaces, computers and printers, located within a peaceful studying environment, offer an ideal space for revision, work and advice.Every Wednesday, between 9.00am – 3.00pm, Mandy from SWML is present in the Banwen Library to assist with book borrowing, account enquiries and general library advice. Having worked at Banwen for over twenty years, Mandy is a familiar face to its users and the other DOVE staff. Our new Librarian, Karen Dewick, can also be contacted for individual appointments at Banwen concerning relevant library issues.


The importance of community-led projects and lifelong learning in the wake of the current political climate cannot be understated and Banwen Library supports this ethos by bringing resources and services directly in to the community. The LibraryPlus service at Swansea University allows locals students to use the Library for book collection, making their lives easier and aligning with the original aims of DOVE.

For more information about the DOVE Workshop, visit their website. Also, read Lesley Smith’s article in The Guardian about the role that the workshop plays in advising the community about practical and financial issues.

Voices from the Coalfields Inspire New Album


Photo by Dan Kendall

The release of Public Service Broadcasting’s Every Valley on July 7th was greeted with the same critical acclaim as their previous albums. The London-based band combine instrumental music, archival footage and sampled recordings to create a unique, cross-genre sound. Having supported the Manic Street Preachers and now regularly touring the globe, the group’s popularity and acclaim continues to grow.

The concept for their newest album, far removed from the 2015’s The Race for Space, is industrial communities. In a recent interview with The Independent, frontman J. Willgoose Esq explains: “This album is about mining in one way, but it’s also about community and loss and dealing with the vanishing of something that previously defined you”. Willgose contacted the South Wales Miners’ Library in order to source potential material for this new concept and was directed towards our extensive oral history collection. He visited on several occasions, poring through transcripts and recordings in order to find the most relevant snippets.

Material from SWML’s oral history collection features in three songs – They Gave me a Lamp, Mother of the Village and All Out. They Gave me a Lamp highlights the crucial role that women played during the miners’ strike by quoting several oral history interviewees about their experiences. They discuss political awakenings, challenging stereotypes and battling intimidation to musical accompaniment from the band and Haiku Salut. The music video features footage from Smiling and Splendid Women, a documentary filmed during the strike that focused exclusively on women’s groups in South Wales.

The band showcased the singles, among others from the new album, at two sold-out shows at the Ebbw Vale Institute in June before heading off on an international tour. The tour starts its UK leg at Cardiff Great Hall on Friday, 13th of October. South Wales Miners’ Librarian Sian Williams has been interviewed about the library’s working relationship with the band in The Independent and on BBC Radio Wales. For further information, visit https://www.publicservicebroadcasting.net, http://www.swansea.ac.uk/iss/swml or view photos of our Public Service Broadcasting exhibition on our Twitter page @swminerslibrary.





Lleisiau o’r Meysydd Glo yn Ysbrydoli Albwm Newydd


Ffoto gan Dan Kendall

Cafodd rhyddhad yr albwm Every Valley gan Public Service Broadcasting’s ar 7fed Gorffennaf yr un ganmoliaeth feirniadol â’u halbymau blaenorol. Mae’r band o Lundain yn cyfuno cerddoriaeth offerynnol, recordiau archifol a samplau i greu sain unigryw sy’n trosglwyddo categorïau . Ar ôl cefnogi’r Manic Street Preachers ac erbyn hyn yn teithio ar draws y byd yn rheolaidd, mae poblogrwydd a chlod y grŵp yn dal i dyfu.

Y cysyniad ar gyfer yr albwm newydd, sydd ymhell o’u halbwm diweddaf ‘The Race for Space’ (2015), yw cymunedau diwydiannol. Mewn cyfweliad diweddar gyda The Independent, mae blaenwr Mr J. Willgoose Esq yn egluro: “Mae’r albwm hwn yn ymwneud â mwyngloddio mewn un ffordd, ond mae hefyd yn ymwneud â chymuned a cholled ac yn delio â diflaniad rhywbeth a oedd, yn flaenorol, yn diffinio chi”.Cysylltodd Willgose â Llyfrgell Glowyr De Cymru er mwyn canfod deunydd posibl ar gyfer y cysyniad newydd hwn, a gyfeiriwyd at ein casgliad hanes llafar. Ymwelodd ar sawl achlysur, gan ddefnyddio trawsgrifiadau a recordiadau er mwyn dod o hyd i’r darnau mwyaf perthnasol.

Gellir clywed deunydd o gasgliad hanes llafar LGDC mewn tri o’r caneuon – They Gave me a Lamp, Mother of the Village a All Out. Mae They Gave me a Lamp yn tynnu sylw at y rôl hollbwysig wnaeth menywod chwarae yn ystod streic y glowyr trwy ddefnyddio geiriau ein cyfweleion hanes llafar. Maent yn trafod dadleuon gwleidyddol, herio stereoteipiau a brwydro yn erbyn bygythiad. Mae’r band Haiku Salut yn darparu cyfeiliant cerddorol. Mae’r fideo cerddoriaeth yn cynnwys y ffilm Smiling and Splendid Women, rhaglen sy’n dogfennu’r streic a wnaeth canolbwyntio’n benodol ar grwpiau menywod yn Ne Cymru.

Perfformiodd y band y sengl, ymhlith eraill o’r albwm, mewn dwy sioe (a wnaeth gwerthu allan) yng Nglynebwy ym mis Mehefin. Wedyn, dechreuon nhw daith ryngwladol sy’n cychwyn y rhan Prydeinig mewn Neuadd Fawr Caerdydd ar Ddydd Gwener, 13eg o Hydref. Fe wnaeth Llyfrgellydd LGDC, Sian Williams, sgwrsio a BBC Radio Wales a The Independent am berthynas y grŵp a’r Llyfrgell.  Am fwy o wybodaeth, ewch i https://www.publicservicebroadcasting.net,                 http://www.swansea.ac.uk/cy/llyfrgelloedd/einllyfrgelloedd/lgdc/ neu edrychwch ar lluniau o’n harddangosfa Public Service Broadcasting ar ein tudalen Twitter @swminerslibrary.

Wythnos Llyfrgelloedd 2017: Gwasanaethau ac Adnoddau

Wrth i Wythnos Llyfrgelloedd 2017 barhau, rydym yn canolbwyntio ar y gwasanaethau ac adnoddau sydd yn gallu helpu eich addysg yn Llyfrgell y Glowyr De Cymru. Rydym eisiau clywed beth yr ydych yn hoffi am ddefnyddio’r llyfrgell – anfonwch Tweet @swminerslibrary gydag unrhyw sylwadau.



Pwrpas gwasanaethau’r llyfrgell yn y Brifysgol yw hwyluso gwybodaeth a sicrhau bod y wybodaeth yna ar gael i bob myfyriwr. Creuwyd LibraryPlus er mwyn cyflawni hwn;  mae’n canolbwyntio ar fyfyrwyr a fydd fel arfer yn cael anhawster i gweld ein hadnoddau ac yn gwneud cael yr hyn sydd ei angen arnynt yn haws.

Mae’n bennaf ar gyfer:

  • Myfyrwyr anabl
  • Dysgwyr o bellter
  • Myfyrwyr mewn gwaith
  • Myfyrwyr ar leoliad
  • Myfyrwyr rhan amser
  • Gofalwyr

Mae LibraryPlus yn darparu gwasanaethau fel:

  • Anfon llyfrau atoch trwy’r post
  • Sganio/lluncopio penodau o lyfrau neu erthyglau, yn dibynnu ar hawlfraint
  • Anfon llyfrau rhwng llyfrgelloedd y Brifysgol a chadw llyfrau tu ôl i’r ddesg

Am fwy o wybodaeth, ewch i wefan LibraryPlus neu anfonwch e-bost i miners@abertawe.ac.uk.


Audio Poster


Mae gan Lyfrgell y Glowyr De Cymru amrywiad o adnoddau defnyddiol ar gyfer eich astudiaethau, yn enwedig yn ein casgliadau ymchwil arbennig. Un o’r casgliadau fwyaf diddorol ac amrywiol yw ein casgliad Hanes Llafar. Mae myfyrwyr, ymchwilwyr a’r cyhoedd yn defnyddio hwn i weld cipolwg tu fewn i fywydau unigol a’r hanes wnaethon nhw byw trwyddynt. Mae’r casgliad yn cynnwys bywydau glowyr, gweision, milwyr, diddanwyr, ymgyrchwyr gwleidyddol a llawer mwy.

Canlyniad o ddau Brosiect Hanes y Maes Glo (rhwng 1971-4 a 1979-82) yw’r casgliad ond ychwanegwyd recordiadau eraill  ar ôl i’r prosiectau gwreiddiol gorffen er mwyn cyfrannu at ehangder a chwmpas y casgliad. Mae’r cyfweliadau yn amrywio o ran hyd; mae rhai yn para am sawl awr ond rhai eraill tua phedwardeg munud. Er mwyn adlewyrchu awyrgylch dwyieithog y maes glo, mae tua 10% o’r cyfweliadau yng Nghymraeg.

Fe wnaethom ni hyrwyddo’r casgliad ar gyfer Dydd Llyfrgelloedd Cenedlaethol 2016 a gosod tapiau yn ein cyntedd er mwyn i bawb cael gwrando. Roedd y rhain yn cynnwys bywydau Mr a Mrs Duenos, teulu yn wreiddiol o Sbaen a wnaeth helpu ffoaduriaid yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen, Ned Gittins, yn weithgar yn ystod streic 1926, a Tom Davies, dynwaredwr menywod a wnaeth diddanu’r milwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

I edrych trwy’r casgliad Hanes Llafar, ymwelwch â wefan Casgliad y Maes Glo De Cymru.

Libraries Week 2017: Services and Resources

As Libraries Week 2017 continues, we’re focusing on the services and resources that can assist your learning at the South Wales Miners’ Library. We would love to hear what you enjoy about using the library – please tweet us at @swminerslibrary with any comments.



The purpose of the library service at the University is to facilitate knowledge and ensure that resources are available to all students LibraryPlus was created in order to deliver on this; it focuses on students who may ordinarily have difficulty accessing our resources and makes obtaining what they need easier.

It is primarily for:

  • Disabled students
  • Long-distance learners
  • Work-based students
  • Placement students
  • Part-time students
  • Carers

The services LibraryPlus offer include:

  • Posting books out to you
  • Scanning/photocopying chapters of books or articles, subject to copyright
  • Transporting books between campuses or keeping them behind the desk for you

For more information, visit the LibraryPlus webpage or e-mail miners@swansea.ac.uk.


Audio Poster

The South Wales Miners’ Library holds a variety of useful resources for your studies, particularly within our Special Collections. One of the most fascinating and diverse of these is our Oral History Collection. This collection is used by students, researchers and members of the public and offers insights into individual life stories and the broader historical contexts in which they lived. It contains the stories of miners, maids, soldiers, entertainers, political activists and many, many more.

The collection is a result of two Coalfield History Projects that ran from 1971-4 and 1979-82. Subsequent recordings have been added in the years since the original projects, increasing the breadth and scope of the collection. The interviews vary in length. Some last for several hours while others are forty-minutes.Reflecting the bi-lingual nature of the coalfield, approximately 10% of the interviews were conducted in Welsh.

We promoted this collection for National Libraries Day 2016 and placed several tapes in the foyer for public listening. These included the stories of Mr and Mrs Duenos, a Spanish family who took refugees in during the Civil War, Ned Gittins, caught up in the 1926 strike, and Tom Davies, a female impersonator who entertained the troops during the First World War.

To browse the oral history collection, visit the South Wales Coalfield Collection website.

Wythnos Llyfrgelloedd 2017: Pobl a Llefydd

Ar gyfer Wythnos Llyfrgelloedd 2017, mae gwasanaethau ar draws Llyfrgelloedd Prifysgol Abertawe yn dod at ei gilydd er mwyn dangos yr amrywiad o bobl, llefydd, gwasanaethau ac adnoddau sydd ar gael i helpu eich astudiaethau a chyfrannu tuag at amgylchedd dysgu cadarnhaol. Yn y blog yma, y cyntaf o ddau yr wythnos hon, byddwn yn canolbwyntio ar y bobl a’r llefydd sydd ar gael.




Mae Llyfrgellydd Siân Williams yn arwain tîm Llyfrgell y Glowyr sy’n cynnwys Jo, Mandy, Julie, Caroline, Rhian, Gareth a Jonathan. Rydym yn gyfeillgar a barod i helpu, os ydyn ar y ddesg neu yn y silffoedd. Fel y tîm pwnc ar gyfer myfyrwyr AABO, rydym yn darparu cyngor gyda lleoli deunyddiau cwrs, problemau TG a chyflwyno aseiniadau. Gallwch gysylltu â ni trwy e-bost, ffon neu anfon tweet i @swminerslibrary.

Rydym hefyd yn annog gwirfoddolwyr pryd mae’n bosib ac wedi croesawi nifer o bobl arbennig i weithio gyda ni yn y blynyddoedd diwethaf. Mae blogs Silke and Jacob yn rhoi syniad o’r profiadau ar gael i wirfoddolwyr a sut maen nhw wedi cysylltu gydag ein casgliadau.



Mae gan Lyfrgell y Glowyr nifer o lefydd ar gyfer eich anghenion dysgu. Mae lleoliad y llyfrgell ar ben Pentref Myfyrwyr Hendrefoelan yn creu awyrgylch tawel a heddychlon. I gymharu â chyflymder y campysau eraill, mae Llyfrgell y Glowyr yn gallu cynnig rhywle i ymlacio ac astudio i ffwrdd o faterion eraill.


Mae gennym nifer o fannau astudio unigol fel hon ar y llawr cyntaf. Mae rhai yn wynebu ei gilydd ar gyfer astudio’n dawel gyda rhywun arall, ond maen nhw hefyd yn berffaith ar gyfer astudio’n unigol. Mae rhai, fel yn y llun uchod, yn wynebu’r ffenestr ac mae golygfeydd hyfryd pan mae’r tywydd yn braf.


Mae dwy ystafell cyfrifiaduro yn yr adeilad, un ar bob llawr. Weithiau mae dosbarthau AABO yn defnyddio nhw ond rhan fwyaf o’r amser maen nhw ar gael i bawb. Mae gan ystafell PC y llawr cyntaf tabl yn ganol yr ystafell, felly gallwch droi eich cadair o’r PC i’r bwrdd i wneud gwaith gwahanol. Fe all y ffenestri agor allan pan mae’r tywydd yn boeth.

Mae’r llun ar y chwith yn dangos lle anffurfiol ar gyfer astudio neu sgwrs. Ar y dde, mae man ar gyfer astudio grŵp a lle mae ymchwilwyr yn edrych ar ein casgliadau arbennig. Rhaid cadw’n dawel ond gallwch astudio fel grŵp ac mae’r ystafell yn fwy hygyrch na’r mannau ar y llawr cyntaf.

Byddwn yn edrych ar adnoddau a gwasanaethau y llyfrgell tua diwedd yr wythnos.