Twm Brinley Thomas a Cyril Ifold

 

Ar draws ein cyfrifau Facebook a Twitter, ac ar y blog yma, efallai rydych wedi sylwi wyneb cyfarwydd. Mae Twm Brinley Thomas wedi datblygu i fod rhyw fath o masgot ar gyfer Llyfrgell y Glowyr. Er bod e nawr i’w weld ar ein cyfrifau ar-lein, mae Tom yn dod yn wreiddiol o bortread sy’n hongian dros y Ddesg Benthyg yn Llyfrgell y Glowyr. Mae Twm fel arwyddlun i ni oherwydd bod e’n cynrychioli’r wyneb dynol o ddiwydiant, cloddio a hanes cymdeithasol o’r meysydd glo De Cymru. Pwrpas y blog hwn yw goleuo ffeithiau am y ffigwr yma a’r celfydd a wnaeth paentio ef: Cyril Ifold.

(Diolch o galon i Caryl Roese am darpaur’r gwybodaeth yn y bywgraffiad isod)

Ganwyd Cyril yn Ystradgynlais yn 1922 i deulu gyda hanes artistig. Astudiodd ei dad-cu, Frederick, yn yr Academi Frenhinol yn Llundain a ddangosodd ei gwaith yn yr Arddangosfeydd Haf. Fe wnaeth tad Cyril marw pan oedd e’n 8 mlwydd oed; roedd rhaid i Cyril gweithio i gefnogi’r teulu – gyda swyddi fel bachgen papur newydd neu weithiwr ffatri plât tun.

Yn ei arddegau, dechreuodd Cyril gwersi o’r athro celf leol a oedd wedi ymddeol, Arthur Pawson. Dros yr wyth blwyddyn nesaf, wnaeth Pawson hyfforddi Cyril, trwy ddefnyddio llyfrau anatomeg er mwyn cyfarwyddo. Ar ôl hyn, ddaeth yn bachgen-pwll yn Faes Glo Yniscedwyn yn Ystradgynlais.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd Ifold yn gweithio dan ddaear a hefyd yn mynd i ddosbarthau nos yng Ngholeg Celf Abertawe. Fe wnaeth e weithio o dan peintiwr portreadau Alfred Janes ond, ar ôl gadael, weithiodd ar ei ben ei hun. Er bod e’n nabod Josef Herman, ac weithiau yn gofyn am gyngor, ni wnaeth Ifold cymryd gwersi o Herman neu gopïo ei arddull. Er cafodd e siom i gael gwrthod o’r Eisteddfod Genedlaethol ac Arddangosfeydd Haf yr Academi Frenhinol, cafodd Ifold cefnogaeth o’i theulu, gan gynnwys ei gwraig Agnella, a hefyd David Bell, curadur yr oriel celf Glynn Vivian.

Yn aml, wnaeth Cyril gweithio shifft hir yn y pwll glo ac wedyn gweithio ar ei gelf yn y nos. Fe wnaeth y gwaith caled llwyddi yn y 1950au a 60au, fe ddechreuodd e ennill gwobrau a chymryd rhan mewn llawer o arddangosfeydd. Parhaodd i beintio tan y 1970au, trwy ddefnyddio pentis ar ei thŷ yn Blaendulais fel stiwdio. Bu farw yn 1986, yn 64 mlwydd oed.

Ymwelwch â Llyfrgell y Glowyr i weld rhai o luniau Cyril! Rydym hefyd yn cynllunio i ofyn Caryl Roese am sgwrs yn y Llyfrgell bydd yn sôn am ei pherthynas gyda Cyril yn y dyfodol.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s