Orgreave (Cymraeg)

bloodbadge

Roedd y gwrthdaro treisgar rhwng yr heddlu a phobl yn bicedi yn Ffatri Côc Orgreave ar 18fed o Fehefin 1984 yn ddigwyddiad allweddol o streic y glowyr a dal yn bwysig ar ôl trideg mlynedd. Fe wnaeth yr awdurdodau a’r cyfryngau darlun y dydd fel picedwyr yn ymosod ar heddlu anobeithiol, ond mae tystiolaeth a straeon o’r bobl a oedd yn bresennol yn awgrymu bod yr heddlu wedi cynllunio ac ysgogi’r trais. Beth oedd yn wreiddiol, yn stori’r awdurdodau, yn ‘mob violence’, nawr i’w weld fel anghyfiawnder ac roedd pobl yn grac a digalon yn 2016 pan wnaeth y llywodraeth cyhoeddi na fyddan yn  dechrau adolygiad annibynnol mewn i ‘Brwydr Orgreave’.

Fe wnaeth y ‘Welsh Campaign for Civil and Political Liberties’ (WCCPL) casglu gwybodaeth i ymwneud a glowyr ar streic a’u cymunedau yn De Cymru. Fe wnaeth y rhain ffurfiwyd llyfr Striking Back   (ar gael yn y Llyfrgell)  ac fe wnaethon nhw storio’r cyfweliadau a thrawsgrifiadau yn LGDC. Er bod llawer yn sôn am y sefyllfa yng Nghymru, mae rhan yn siarad am Orgreave – gyda thystiolaeth llaw gyntaf ac ail. Mae hyn yn cynnwys beth wnaeth pobl gweld, beth wnaethon nhw glywed a barnau am strwythur a bwriadau’r dydd.

Mae llawer o gyfweleion yn disgrifio’r rhwyddineb pan trio cyrraedd Orgreave ar ddydd y frwydr a’r cymorth anarferol o’r heddlu. Yn gyfarwydd â gelyniaeth, fe wnaeth un person dweud:

You could have driven a double decker bus there.

Fe wnaeth un arall disgrifio awyrgylch o ymyrraeth:

There was no problem getting to Orgreave. On the way up all we saw was convoys of police. A general feeling among the boys was that it was like the Belgrano. We were there to be sunk.

Mae’r safbwynt hwn yn adlewyrchu yn sgwrs gyda Phwyllgor Cefnogaeth Menywod Oakdale. Mae’r cyfwelydd yn nodi:

Women took the view that the confrontation here was a ‘set-up’: the police passive and unusually helpful to those going to the picket, showing them parking spaces and waving them on with few stoppages.

Mae cyfweleion gwastad yn mynegi’r farn ni ddaeth yr eitemau a thaflwyd o gefn y llinell piced o lowyr. Er bod nhw’n amheus o nifer o bobl posibl, mae’n werth nodi bod yr un dyfal dros lawer o letyau:

Stones were thrown from behind us. They were hitting us. I am a miner and I am strong. If I threw a stone I would be able to hit a copper

The pickets started the push. Somebody behind threw bricks. I am convinced they were thrown by people put there by the police.

Orgreave17

 

Ar ôl i’r gwrthdaro dechrau, mae’r adroddiadau am drais a brwdfrydedd yn parhau. Mae’r dystiolaeth isod yn disgrifio profiad glöwr o Faesteg a’i ffrind:

[They] initially saw a police officer on horseback hitting a picket twice on the back of the head with a ‘billy club’, knocking him out. While he lay on the ground, a woman came to him and lifted his head. She then went on to the road from the pavement and tried to indicate to the riders of the charging police horses (by raising her arm) to slow down to avoid the unconscious picket. [He] then saw her clubbed once by a police rider across the side of the head and she fell to the ground. [They] then had to run to avoid the charging horses. [He] has indicated that he is prepared to act as a witness in the action that it is believed the woman intends to take.

Mae cyfrif tyst llygaid arall yn dweud:

I was buying an ice cream in the village square. It was very hot. About 30 horses came into the square and I ran away. I saw a picket lying on the ground with blood pumping out of his head. He was semi-conscious. I called to 2 riot police to get an ambulance. They said ‘you’ll need an ambulance’. They hit me across the shoulders 3 times with big truncheons. They told me to ‘run’.

Mae cofnodion o’r WCCPL yn cynnig mewnwelediad diddorol tu fewn i ddigwyddiad gwleidyddol o’i amser. Heb dechnoleg i recordio’r digwydd yn wrthrychol, fe wnaeth stori’r heddlu bodoli. Ond, wrth i’r degawdau newid, mae adroddiadau, protestiadau ac ymgyrchoedd wedi tanseilio’r stori yna. Mae’n annhebygol gall rhywbeth fel Orgreave digwydd eto yn yr un modd, sy’n gwneud yr anghyfiawnder hyd yn oed  yn fwy. Os yr ydych eisiau mwy o wybodaeth am y WCCPL, neu i weld y trawsgrifiadau, cysylltwch â ni trwy e-bost, ffon, Facebook neu Twitter.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s