GIG @ 70

 

NHSat70

Mae genedigaeth y Gwasanaeth Iechyd Gwladol ar Orffennaf 5ed 1948 yn hollbwysig i hanes Prydain. Fe wnaeth creu’r gwasanaeth gweld goblygiadau dros yr holl wlad a newid ein cymdeithas ar bob lefel. Roedd syniad o wasanaeth iechyd cyfun ac am ddim yn enwedig yn bwysig i gymunedau  diwydiannol a dosbarth-gweithio a oedd, yn y gorffennol, wedi gweld e’n anodd talu ffioedd yswiriant a meddygol. I’r bobl a wnaeth byw trwy’r newid, roedd y cyferbyniad yn amlwg. Mae nifer y pamffledi, dogfennau a llyfrau ar y GIG sydd gennym yn Llyfrgell y Glowyr yn dangos ei arwyddocâd i gymunedau diwydiannol De Cymru.

Wrth i’r wlad dod yn agos at wladoli, roedd nifer o ganllawiau i drio esbonio’r newidiadau cymhleth i gyhoedd a oedd dal yn delio gyda bywyd ar ôl y rhyfel. Roedd llawer yn esbonio hanes y Ddeddf i ddod, fel arfer yn sôn am argymhellion yr Adroddiad Beveridge yn 1942 fel digwyddiad allweddol hyd at ofal iechyd cyfun. Yn rhagweld cymhlethdodau posibl, fe wnaeth y Cymdeithas Feddygol Sosialaidd ysgrifennu  ‘Control of the Health Services‘ yn 1945. Fe wnaethon nhw croesawai syniad o wasanaeth iechyd gwladol ond yn dadlau dros ymgynghori gweithwyr iechyd yn ystod y proses weithredu.

Fe wnaeth y News Chronicle cyhoeddi’r ‘Guide to The National Health Service Act‘ gan bargyfreithiwr T.S. Newhman, a oedd yn ddefnyddiol yn crynhoi darpariaethau, gwasanaethau a llinell amser y system newydd. Roedd pamffled arall, ‘A Guide to the National Health Service Act 1946‘ yn cynnwys rhagair gan Aneurin Bevan, pensaer y GIG newydd:

We have just passed through Parliament the greatest single health-service measure of our history. We are facing, at this moment, the monumental task of putting it into operation.

Mae’r neges yn glir: hwn yw foment hanesyddol sydd â goblygiadau ymarferol ac yn ddelfrydol. Mae’r pamffled, gan Hilde Fitzgerald, yn sôn am y sefyllfa bresennol am ofal iechyd: cymysgedd o wasanaethau elusen a thaliadau gyda safon yr ansawdd yn ddibynnol ar gymeriad y gymuned leol. Mae’r canllaw yn disgrifio’r strwythur newydd: Gweinidog Iechyd yn penodi Byrddau Rhanbarthol sy’n sefydlu Pwyllgorau Rheoli i redeg yr ysbytai unigol. Mae diagram ar gefn y pamffled yn amlinellu’r strwythur delfrydol:

NHS

Yn dilyn gweithredu’r GIG, mae ein casgliadau yn dangos datblygiad y gwasanaeth dros yr ugeinfed ganrif, yn cynnwys y cynnydd a thensiwn. Fe wnaeth cyflwyno taliadau ar gyfer presgripsiynau yn y 1950au achosi dicter ac mae pamffled y Gymdeithas Feddygol Sosialaidd, sy’n dadlau bod e’n anghywir ac yn gofyn am lofnod ddeiseb, yn dangos y brwydrau o’r dechrau. Hefyd, mae’r pamffledi i’r 1970au, 80au ac ymlaen (fel Defending the NHS) yn dangos bod, wrth i’r GIG dod yn sefydliad, roedd llywodraethau yn defnyddio fe fel offeryn gwleidyddol.

Mae creu GIG yn aml yn cael ei chydnabod fel un o gyflawniadau fwyaf Prydain. Mae arwyddocâd y gwasanaeth yn hollbwysig, ond mae hwn yn enwedig yn wir i gymunedau pobl gweithio. Am y tro cyntaf yn ei bywydau, nid oedd angen poeni am dalu am ofal iechyd. Mae’r synnwyr hwn o wasanaeth yn wirioneddol ddemocrataidd yn cael ei adlewyrchu yn eiriau Stephen Taylor. Yn bamffled, ‘National Health Service‘, rhan o Gyfres Trafodaeth Llafur, mae’r aelod llywodraeth a meddyg yn dweud:

The Labour Government’s National Health Service Bill is neither the beginning nor the end of the job of building a real national health service for Britain. But in this job it is the most important step we have taken so far. It is a step which will only be successful if it is backed up everywhere by a well-informed and enthusiastic public. This is going to be our health service. Each one of us will at some time make use of it. Each of us will be able to have our say in how it is run. For this service will be made and moulded by public opinion.

Am fwy o wybodaeth am ein heitemau i ymwneud a CIG, neu am bywgraffiadau Aneurin Bevan yn ein prif gasgliad, cysylltwch â ni.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s